Julian Fałat, PROŚBA, 1900

37.5 x 26cm - akwarela, papier naklejony na tekturę

sygn. l.d.: Jul Fałat | 900




W twórczości Juliana Fałata szczególne miejsce zajmują przedstawiciele niższych warstw społecznych – chłopi, starcy i ludzie ubodzy, których artysta ukazywał z wyjątkową wrażliwością i przenikliwością obserwacji. Zainteresowanie losem prostych ludzi miało swoje źródła zarówno w jego pochodzeniu z rodziny wiejskiego organisty, jak i we wczesnych doświadczeniach życiowych. Już na początku lat 80. XIX wieku, współpracując jako ilustrator z warszawską prasą, Fałat rejestrował sceny z życia codziennego, zwłaszcza mieszkańców ubogich dzielnic miasta. Wnikliwe studia psychologiczne i typy ludowe stały się później stałym tematem jego twórczości.
Oferowana Prośba należy do najlepszego okresu twórczości artysty, przypadającego na lata przed I wojną światową, kiedy Fałat osiągnął pełną swobodę warsztatową i ukształtował własny, rozpoznawalny język malarski. Niemal naturalistyczny zmysł obserwacji łączył wówczas z coraz śmielszym wykorzystaniem środków właściwych impresjonizmowi: światła, koloru, swobodnej formy i malarskiej spontaniczności. Przedstawiony starszy mężczyzna, ukazany w półprofilu, pochyla się lekko i wyciąga dłoń, drugą ręką podtrzymując kapelusz. Gest ten, będący wyrazem pokory i prośby, zostaje skontrastowany z wyprostowaną sylwetką i skupionym, pełnym rezygnacji spojrzeniem. Znoszony strój, długi ciemny płaszcz oraz charakterystyczne nakrycie głowy budują sugestywny wizerunek człowieka doświadczonego przez życie. Fałat nie idealizuje swojego bohatera ani nie ucieka w sentymentalizm – przeciwnie, poprzez oszczędną charakterystykę wydobywa jego samotność, zmęczenie, ale i nikłą nadzieję na życzliwy gest.
Dzieło jest znakomitym przykładem twórczości jednego z najwybitniejszych polskich akwarelistów. Fałat wykorzystuje transparentność i przypadkowość tej niezwykle wymagającej techniki malarskiej. Pozornie niekontrolowany żywioł rozlewnych plam barwnych zostaje tu mistrzowsko przez artystę opanowany i ujęty w czytelną formę postaci. Błękity, szarości, beże i przygaszone zielenie przenikają się, tworząc miękką, migotliwą strukturę malarską.
Prośba łączy poetykę swobodnego szkicu z niezwykle celną obserwacją modela. Oszczędność środków nie oznacza tu niedopowiedzenia, lecz przeciwnie – pozwala skupić uwagę na geście, spojrzeniu i psychologicznej prawdzie przedstawionej postaci. Dzieło stanowi znakomity przykład charakterystycznego dla Fałata połączenia realistycznej obserwacji społecznej z nowoczesnym, impresjonistycznym sposobem budowania kompozycji malarskiej.

Pochodzenie: Zbiory Zbigniewa Malewicza (Biłgoraj 1892 – Warszawa 1979), ziemianina i przemysłowca,
od 1924 roku właściciela dóbr Przeździatka oraz cukrowni „Elżbietów“ w Sokołowie Podlaskim.

Julian Fałat (Tuligłowy [okręg lwowski] 1853 - Bystra k. Bielska 1929) - malarz i pedagog - jeden z najwybitniejszych artystów polskich okresu przełomu XIX i XX wieku, członek polskich i europejskich stowarzyszeń twórczych oraz Królewskiej Akademii Sztuk Pięknych w Berlinie, wielokrotnie odznaczany medalami na wystawach międzynarodowych. Studiował malarstwo u Władysława Łuszczkiewicza i Leona Dembowskiego w Szkole Sztuk Pięknych w Krakowie (1868-71 i 1881) i w Akademii Sztuk Pięknych w Monachium u Alexandra Strähubera i Johana Leonhardta Raaba (1877-80). Po studiach spędził kilka miesięcy w Rzymie, w 1884 był w Paryżu i w Hiszpanii, a w 1885 odbył podróż morską dookoła świata. W 1886 podczas polowania u ks. Radziwiłłów w Nieświeżu poznał późniejszego cesarza Niemiec Wilhelma II - dla którego następnie w latach 1886-95 pracował w Berlinie jako malarz nadworny. W latach 1894-96 współpracował z Wojciechem Kossakiem przy panoramie Berezyna. W 1895 został powołany na stanowisko dyrektora Szkoły Sztuk Pięknych w Krakowie, w której gruntownie zreformował system nauczania, przekształcając tę uczelnię w nowoczesną Akademię Sztuk Pięknych (r.1900). Do roku 1910 był rektorem Akademii; po przejściu na emeryturę osiadł w miejscowości Bystra k. Bielska. Znakomity akwarelista, malował także olejno. We wcześniejszym okresie tworzył w konwencji realistycznej, z czasem rozjaśnił i wzbogacił paletę, a w akwarelach wprowadzał rozlewną plamę barwną. Zasłynął jako malarz scen myśliwskich rozgrywających się najczęściej w zimowej scenerii; malował też pejzaże, wiejskie sceny rodzajowe, portrety, widoki miejskie.