[VERITAS/ SREBRO 0.800] - Domowa Plakieta Dewocyjna z Przedstawieniem Matki Boskiej Ostrobramskiej (Sztuka Religijna, Dewocjonalia, Wilno, Spółdzielnie PRL)

Niewielki obrazek dewocyjny przeznaczony do zawieszenia na ścianie, wykonany z tłoczonej lub repusowanej blachy, miejscowo cyzelowanej, srebrzonej i złoconej. Relief osadzono na dwubarwnym, aksamitnym tle i zamknięto pod szkłem w głębokiej, prostokątnej ramie z mosiądzu lub innego stopu miedzi. Rewers pokryto oliwkowobrązowym aksamitem i ozdobiono aplikowanym metalowym znakiem - koronowaną stylizowaną literą “W”. Przy górnej krawędzi znajduje się ruchome, owalne kółko służące do zawieszenia.
Wymiary ramki: około 8 cm x 11 cm
U dołu wyrobu widoczny znak producenta a znak probierczy (próba dodatkowa) srebra.
Stan zachowania: jak na zdjęciach.
Kompozycję wypełnia półpostać Matki Boskiej Ostrobramskiej, ukazanej frontalnie, z głową nieznacznie pochyloną w prawą stronę i opuszczonym wzrokiem. Twarz oraz dłonie wyróżniono chłodną, srebrzystoszarą barwą. Delikatne rysy twarzy podkreślają wydłużony nos, niewielkie usta oraz ciemno zaznaczone oczy i łuki brwiowe. Na czole widoczny jest niewielki czerwony akcent, mogący naśladować kamień dekorujący oprawę pierwowzoru.
Dłonie Marii są skrzyżowane na piersi: prawa spoczywa na lewej, a długie, smukłe palce rozchylają się wachlarzowo. Gest ten wyraża pokorę, posłuszeństwo oraz zgodę na Bożą wolę i łączy przedstawienie z ikonografią Zwiastowania. Madonna została ukazana bez Dzieciątka Jezus, co stanowi jedną z najbardziej charakterystycznych cech wizerunku ostrobramskiego.
Głowę Marii otaczają dwie nakładające się korony: niższa, zamknięta i bogato dekorowana oraz wyższa, zwieńczona sterczynami. Szaty i płaszcz opracowano w ciepłym, złocistym tonie. Ich powierzchnię szczelnie pokrywają tłoczone ornamenty roślinne, drobne rozety, perełkowania i układy geometryczne, naśladujące metalową sukienkę cudownego obrazu. Dolną część postaci obejmuje szeroki, srebrzysty półksiężyc o uniesionych ku górze rogach.
Za figurą rozchodzi się promienista gloria złożona z licznych metalowych prętów o zróżnicowanej długości. Pomiędzy nimi rozmieszczono niewielkie gwiazdy. Promienie zachowały ciemniejszą, spatynowaną powierzchnię, kontrastującą ze złoconymi szatami i jasnymi partiami ciała. Relief umieszczono na prostokątnym polu z wypłowiałego, złocistopomarańczowego aksamitu. Otacza je szeroki bordowy pas, tworzący tekstylną oprawę wewnętrzną. Całość zamknięto w prostej, pozbawionej ornamentu metalowej ramie, której naroża połączono ukośnie.
Plakietę cechuje dekoracyjność właściwa seryjnie wykonywanym dewocjonaliom przełomu XIX i XX wieku. Relief jest płytki, lecz silnie zróżnicowany fakturalnie. Twórca zestawił gładkie, srebrzyste partie twarzy i dłoni z gęsto ornamentalną powierzchnią szat, koron i nimbu. Kontrast złocenia, srebrzenia, ciemnej patyny oraz czerwono-ugrowego aksamitu wzmacnia hieratyczny i uroczysty charakter przedstawienia. Mimo niewielkiej skali obiekt naśladuje bogactwo ołtarzowego wizerunku wraz z jego metalową sukienką, koronami, półksiężycem i świetlistą glorią.
Datowanie na koniec XIX lub początek XX wieku należy traktować jako najbardziej prawdopodobne. Wskazują na nie konstrukcja głębokiej ramy, rodzaj tekstylnego podłoża, technika tłoczenia metalowych elementów oraz historyzująca forma aplikowanego monogramu. Bez znaków wytwórczych, cech probierczych lub dokumentacji pochodzenia nie można pewnie przypisać plakiety konkretnemu warsztatowi ani przesądzić, że powstała w Wilnie. Mogła być wyrobem wileńskim albo pamiątką pielgrzymkową wykonaną w jednym z ośrodków rzemiosła dewocyjnego na ziemiach polskich, litewskich bądź w obrębie monarchii austro-węgierskiej.
Przedstawienie powtarza cudowny obraz Matki Bożej Ostrobramskiej, zwanej również Matką Bożą Miłosierdzia, znajdujący się w kaplicy Ostrej Bramy w Wilnie. Pierwowzór namalował około 1630 roku nieznany artysta. Maria została na nim przedstawiona bez Dzieciątka, z pochyloną głową i rękami skrzyżowanymi na piersi. Około 1671 roku obraz otrzymał srebrną, częściowo złoconą sukienkę, która pozostawiła widoczne jedynie twarz i dłonie. Charakterystyczny srebrny półksiężyc był darem wotywnym, natomiast dwie korony podkreślały królewską godność Marii. W 1927 roku obraz został uroczyście ukoronowany nowymi koronami, wykonanymi jako repliki wcześniejszych. Kaplica Ostrej Bramy – historia metalowej sukienki i koron.
Wizerunek ostrobramski stał się jednym z najważniejszych znaków religijnych dawnej Rzeczypospolitej. Otaczali go kultem katolicy obrządku łacińskiego i greckiego, a także wierni prawosławni. Jego kopie rozpowszechniały się w postaci obrazów, ryngrafów, medalików, druków religijnych i niewielkich plakiet przeznaczonych do prywatnej modlitwy. Charakterystyczna poza Marii interpretowana jest jako moment przyjęcia Zwiastowania: opuszczony wzrok i skrzyżowane dłonie wyrażają skupienie, pokorę i zgodę.
Autor projektu plakiety i wykonawca reliefu pozostają nieznani. Brak widocznej sygnatury uniemożliwia bliższą atrybucję.